توصیه‌های عمومی حفظ سلامتی

حکمای عالیمقام ایران اسلامی اسباب سلامتی را شش چیز میدانند.لذا در این مختصر نیز  توصیه‌های طب سنتی ایران برای حفظ سلامتی در شش محور اصلی بیان شده‌است که اهم آن به صورت خلاصه در زیر می‌آید. لازم به ذکر است برای رعایت اختصار و یادگیری آسان، از  توضیحات و نیز بیان استدلال جز در موارد خاص خودداری شده‌است.

1- خوردن و آشامیدن

1- شروع غذا با نام و یاد خدا

2- اجتناب از خوردن غذاهای مختلف در یک وعده

3- پرهیز از خوردن غذاهای بدطعم و غیر مورد علاقه

4- اجتناب از خوردن دسرهای متنوع به همراه غذا.

5- عدم استمرار بر یک نوع غذا در وعده‌های پیاپی

6- اجتناب از خوردن غذا بدون اشتها

7- پرهیز از خوردن غذای خیلی‌گرم و یا خیلی سرد

8- خوردن کمی نمک قبل از شروع غذا و در پایان غذا (یعنی حدود 50mg سطح نازکی از نمک که بند اول انگشت سبابه را بپوشاند) این میزان نمک فواید فراوانی دارداز جمله اینکه به خاطر دارا بودن  طبیعت گرم و خشک، به هضم غذا کمک می کند.این مقدار نمک حتی برای افراد با فشار خون بالا ضرری ندارد.

9- خوب جویدن غذا. خوب جویدن غذا علاوه بر اینکه بخشی از غذا را هضم می‌کند باعث کاهش فشار معده برای هضم غذا می‌شود (بهتر است هر لقمه 40 بار جویده و سپس بلع شود).

10- پرهیز از اجتماع برخی خوراکی‌ها با هم مانند:

ماست با:انواع گوشت‌ها(به‌ویژه ماهی ومرغ،لذا چلوماهی وچلومرغ با ماست میل نشود)وانواع ترشی‌ها

سرکه با  :  برنج، ماش، عدس ، ماست.

شیر  با   :  ماهی، ترشی، خربزه، مرغ.

ماهی با  :  مرغ، تخم مرغ. (نیمرو با تن ماهی مضر است).

11- پرهیز از همزمانی میوه و غذا. اینکه آیا میوه بهتر است قبل از غذا یا بعد از غذا مصرف شود قاعده‌ای کلی نداریم. بلکه بر حسب نوع میوه و مزاج افراد حکم آن متفاوت است. ولی به عنوان یک اصلی کلی(که استثنائاتی هم دارد)می‌توان‌گفت بهترین زمان خوردن میوه‌ها بین دو وعده غذایی است.قوانین خوردن میوه در پی خواهدآمد.

12- دست کشیدن از غذا قبل از سیری کامل (زمانی از غذا دست بکشید که هفت لقمه از همان غذا را با اشتها -و نه اکراه- بتوانید میل کنید)

13- پرهیز از خوردن چای تا 2 ساعت پس از غذا. چای بهتر است از نوع ایرانی و بدون افزودنی‌های شیمیایی معطر باشد (چای عطری مناسب نیست).

14- آرامش پس از غذا. بهتر است پس از غذا چند قدم راه رفت، سپس دراز کشید به طوریکه سر و قفسه سینه کمی بالاتر باشد و پای راست را بر چپ گذاشت، در این حالت باید چشم‌ها باز باشد. (دراز کشیدن با خوابیدن متفاوت است) این رفتار به هضم غذا کمک خواهد کرد.

15- شام وعده مهم غذایی است و باید سر شب میل شود. اگر تصمیم به لاغر شدن دارید از خوردن ناهار پرهیز کنید.

16- برخی از قوانین آشامیدن آب:

-آشامیدن آب فقط از روی عطش صادق توصیه می‌شود. در هر سنی که هستید از آشامیدن آب در زمانی که میل به آن ندارید جداً اجتناب کنید.

پرهیز از آشامیدن آب در مواقع زیر:

الف- صبح ناشتا

ب- پس از غذا تا دو ساعت

ج- پس از خوردن میوه تا دو ساعت (به ویژه موز،انگور و هلو)

د- پس از ورزش که منجر به تعریق شده‌است. (تا وقتی که ضربان نبض به حالت عادی برگردد)

ه- پس از برخاستن از خواب (تا نیم ساعت)

و- در حمام و پس از حمام (تا وقتی که حرارت بدن به حالت طبیعی برگردد)

ز- پس از خوردن شیرینی‌جات (مگر برای پاکسازی دندان‌ها به صورت مضمضه و بیرون ریختن)

17- برخی از قوانین خوردن میوه:

الف- بهترین زمان خوردن میوه بین دو وعده غذایی است. حداقل 2 ساعت از وعده قبلی گذشته باشد و حداقل 2 ساعت به وعده بعدی مانده باشد.

ب- تا یک ساعت پس از خوردن میوه، آب میل نکنید.

ج- پرهیز از خوردن خربزه و موز صبح ناشتا

د- پرهیز از خوردن میوه تا 2 ساعت پس از غذا به‌ویژه: خربزه، هندوانه، هلو، شلیل، خیار، موز، کیوی و انگور.

ه- در هر نوبت فقط از یک نوع میوه استفاده شود و از خوردن چند نوع میوه در یک زمان پرهیز شود.

و- میوه‌هایی که با پوست قابل خوردن است پس از شستن، با پوست میل شود (سیب، گلابی، خیار)

18- پرهیز از خوردن گوشت گاو، وگوساله بزرگتر از یکسال به هر شکل آن (چرخ کرده، کبابی، داخل در موادغذایی دیگر و ...)

19- پرهیز از خوردن گوشت ماهی به صورت مستمر (ماهانه 2-1 وعده اشکالی ندارد)

20- بهترین گوشت در میان چهارپایان، گوشت گوسفند و در میان طیور، مرغ و خروس است که به عنوان غذای معمول می‌توان استفاده نمود.

21- بهتر است حداکثر یک روز در میان، غذای گوشتی استفاده کرد. هم چنین از نخوردن گوشت حداکثر تا چهل روز نیز باید اجتناب کرد. (گیاه‌خواری مطلق و خام‌خواری در طب سنتی ایران مردود است).

2- هوا

1- بهترین هوا برای تنفس هوایی است که دارای 3 ویژگی زیر باشد:

الف- از نظر سرما و گرما معتدل باشد.

ب- صاف و عاری از هرگونه غبار باشد.

 ج- عاری از جوهر منافی مزاج باشد. به عنوان مثال هوای مجاور مزبله، نیزار، مزرعه بادمجان، درخت گردو  گرچه ممکن است معتدل و صاف باشد ولی به‌دلیل وجود جوهر منافی مزاج روح انسانی، برای تنفس مناسب نیست.)

‌2- هوای مناطق بسیار مرتفع برای تنفس دائمی مناسب نیست.

3- خواب و بیداری

1- انسان برای حفظ سلامتی هم به خواب مناسب نیازمند است و هم به بیداری. افراط یا تفریط در هریک از این دو موجب بیماری می‌شود.

2- بیداری زیاد برای مغز، زیان‌آور است و موجب اختلال در هضم نیز می‌شود.

3- خواب شبانه روز بسته به مزاج فرد و سن، حداقل 6  و حداکثر 8 ساعت،  توصیه می‌شود.

4- بهترین خواب شب، خوابی است که:

الف- بعد از هضم معدی باشد (شروع آن حدود 3-2 ساعت پس از صرف غذا باشد)

ب- معتدل در زمان باشد (نه طولانی و نه کوتاه)

ج- متصل باشد (مثلا  طوری نباشد که هر 2-1 ساعت از خواب بیدار شود و دوباره بخوابد)

د- قسمت بیشتر آن در نیمه اول شب باشد. (منظور از شب، فاصله زمانی اذان مغرب تا اذان صبح است)

5- بهترین وقت برای خواب روز خواب کوتاهی است که قبل از اذان ظهر به پایان برسد. (خواب قیلوله حدود 30-20 دقیقه طول می کشد)

6- بدترین اوقات خواب عبارتست از:

الف- خواب بین اذان صبح و طلوع آفتاب

ب- خواب هنگام غروب

ج- خواب مقارن اذان ظهر و پس از آن

د- و در پاییز و زمستان، خواب بعد از ظهر برای افراد مسن

7- خواب در شرایط زیر برای بدن مضر است:

الف- خواب بر گرسنگی

ب- خواب بر روی شکم

ج- طاق باز خوابیدن

د- زیر نور آفتاب

ه- زیر نور مهتاب (بویژه برای افراد مبتلا به فشار خون)

و- خواب بلافاصله پس از صرف غذا

8- رعایت موارد زیر هنگام خوابیدن ضروری است:

الف- پوششی گرچه نازک حتی در فصل تابستان، بر روی خود بکشید. موقع خواب جریان خون به سمت باطن بدن میل کرده و سطح بدن به طور نسبی سرد می‌شود و فرد مستعد سرماخوردگی و زکام می‌گردد.

ب- با شکم گرسنه به رختخواب نروید (در شب حتماً حداقل 3-2 ساعت قبل از خوابیدن، شام میل کنید)

ج- از نوشیدن چای، قهوه و کاکائو قبل از خواب اجتناب کنید.

د- محل خواب باید تاریک و به دور از سر و صدا باشد.

ه- خواب بیش از حد نیاز، موجب افزایش سردی و رطوبت بدن شده و کمتر از حد نیاز، باعث خشکی بدن می‌شود و هر دو مضر است.

و- اگر برخی شبها و نه همیشه به سختی به خواب می‌روید 3ساعت قبل از خواب از خوردن قهوه، چای، کاکائو، غذای پر ادویه و غذای سرخ‌کردنی به عنوان شام خودداری نمایید.

اگر همیشه با سختی به خواب می‌روید به پزشک مراجعه کنید. شما نیاز به اصلاح رژیم غذایی هم دارید.

4- استفراغ و احتباس

در مباحث بهداشتی طب سنتی (مباحث حفظ الصحه) منظور از استفراغ، خارج کردن موادی است از بدن که خروج آنها برای حفظ سلامتی ضروری است. توضیح اینکه در مسیر هضم غذا، مواد زائد و فضولاتی ایجاد می‌شود که بدن از راههای طبیعی از جمله ادرار، مدفوع، عرق، بازدم و ...  باید آنها را خارج کند. اگر در خروج آنها اختلالی ایجاد شود سلامتی انسان به خطر افتاده و زمینه ابتلا به برخی بیماری‌ها در انسان فراهم می‌شود.

احتباس ضد معنای استفراغ است. منظور از احتباس نگهداری هر آنچه خروج آن از بدن مضر است می‌باشد. ممکن است کیفیت خاص و یا سرعت زیاد خروج مواد، باعث بیماری شود.

در این خصوص اهمّ توصیه‌های طب سنتی عبارتست از:

1- پرهیز از یبوست

یبوست،هم خود یک بیماری است و هم موجب بسیاری از بیماری‌هاست و هم اینکه مانع درمان برخی از بیماری‌ها می‌شود. از جمله: بعضی از انواع سردردها، دردهای مفاصل، بواسیر و ...

در شرایط طبیعی به ازای هر وعده غذا خوردن، باید یک نوبت اجابت مزاج باشد. حداقل قابل قبول، یک نوبت اجابت مزاج راحت در شبانه روز می باشد.کمتر از آن طبیعی نیست.

برای جلوگیری از یبوست توصیه می‌شود:

الف- 20-15 دقیقه پس از مصرف غذا به دستشویی بروید. چون بهترین زمان دفع از نظر سیستم عصبی بدن این زمان است. تکرار این رفتار بتدریج باعث عادت بدن به دفع می‌شود.

ب- از افراط در خوردن غذاهای خشک (سرخ کردنی، و غذاهای پر ادویه) پرهیز کنید.

ج- به طور روزانه ورزش کنید (طبق قوانین ورزش در طب سنتی ایران)

-2درصورتیکه دچار یبوست هستید به پزشک مراجعه نمائید. و تا زمان مراجعه اقدامات زیر را انجام دهید:

الف- صبح ناشتا یک لیوان آب جوش را با یک قاشق غذاخوری عسل شیرین کرده و قبل از آنکه سرد شود میل کنید (و حداقل تا نیم ساعت چیزی نخورید. توجه داشته‌باشید این رفتار نباید به عنوان یک عادت همیشگی در آید)

ب- اطراف ناف خود را  (به اندازه دایره ای با شعاع 20-15 سانتی‌متر) با کف دست با استفاده از روغن زیتون یا روغن بادام شیرین  ماساژ دهید (40 بار در جهت عقربه‌های ساعت و 40بار خلاف جهت عقربه‌های ساعت روز اول هر 4 ساعت و پس از آن هر 12 ساعت)

ج- از توالت فرنگی استفاده نکنید.

د- در هنگام نشستن در دستشویی سنگینی بدن خود را بیشتر به پای چپ منتقل کنید.

ه- خوردن آش رقیق که با برگ چغندر یا اسفناج تهیه شده‌باشد. (با استفاده از گوشت بال یا گردن مرغ)

3- هیچگاه ادرار خود را نگه ندارید.

4- تعریق ناشی از ورزش کمک به دفع فضولاتی می‌کند که از طریق ادرار و مدفوع قابل دفع نیستند. سعی کنید با انجام ورزش (حداقل پیاده‌روی سریع به مدت 10-5 دقیقه در هوای نسبتاً پاک) هرروز کمی عرق کنید.

8- از مسائل خانوادگی در حد اعتدال بهره‌مند شوید. (حد اعتدال موجب سلامتی و افراط و تفریط آن باعث بیماری است)

5- اعراض نفسانی

منظور از اعراض نفسانی حالات روحی و روانی مختلفی است که انسان در زندگی دنیوی خود به آنها نیازمند است که عبارتند از: شادی، غم، خشم، لذت، ترس، حیاء،‌ امید و ... که باید در چهارچوب شرع، قانون و اخلاق از همه آنها برای حفظ سلامتی بهره‌مند شد.

به‌عنوان مثال فردی که تحت هیچ شرایطی خشمگین نمی‌شود از دیدگاه طب سنتی ایران از سلامتی کاملی برخوردار نیست.

 طبق نظر حکمای طب سنتی، اعراض نفسانی مهمترین نقش را در بین اسباب شش‌گانه برای حفظ سلامتی و حتی درمان بیماری‌های مختلف به‌عهده دارند. زیرا انسان را به سرعت تحت تأثیر قرار می‌دهند،در حالیکه اسباب دیگر برای اثر بخشی نیاز به زمان دارند. افرادیکه دارای مزاج سرد و خشک هستند، ترس، غم و ناامیدی در آنها دارای آثار سوء بیشتری است و حتی می‌تواند منجر به بیماری‌های جسمی شود.

امیدواری و شادی در حد اعتدال، حرارت غریزی را در بدن می‌گستراند و بدن را فربه کرده و آثار پیری را عقب می‌اندازد.

ترس، غم و نا امیدی، بدن را سردکرده و باعث اختلال در عملکرد اعضای مختلف به ویژه قلب و دستگاه گوارش می گردد.

برای پیشگیری و کنترل ترس ، غم و ناامیدی و خشم به افراط باید به توصیه‌های اخلاقی بزرگان دین که در کتب اخلاقی آمده عمل کرد.

6- ورزش

منظور از ورزش فعالیت بدنی است که منجر به تنفس عظیم شود.

ورزش منظم به تحلیل و دفع فضولات ناشی از هضم غذا که از راههایی مانند ادرار و مدفوع قابل دفع نیستند کمک کرده، باعث استحکام بدن شده و به تقویت قوه هاضمه کمک می‌کند.

افراد دارای مزاج‌های مختلفی هستند و بسته به نوع مزاج خود نیاز به ورزش روزانه متغیر است. عدم تحرک لازم باعث سرد شدن بدن و سوء هاضمه خواهد‌شد.

هرچیزی در حد اعتدال مفید است و افراط و تفریط آن ضررهایی بدنبال دارد. تفریط در ورزش (یعنی عدم تحرک لازم بدنی) باعث سرد شدن بدن و سوء هاضمه خواهد‌شد.

افراط در ورزش نیز باعث تحلیل حرارت غریزی و رطوبت غریزی و در نهایت سردی  خشکی بدن خواهدشد.

ورزش معتدل ورزشی است که:

 رنگ پوست کمی به سرخی بگراید و بدن شروع به عرق کند و پس از آن احساس نشاط و سبکی به فرد دست بدهد.

 اگر در ورزش تعریق زیاد باشد یا به فرد احساس خستگی دست دهد نشانه افراط در ورزش است.

بهترین زمان ورزش زمانی است که:

1- غذا هضم شده‌باشد،

2- ادرار و مدفوع دفع شده‌باشد.

لذا در حال گرسنگی شدید (قبل از افطار) و یا سیری (بلافاصله پس از غذا) ورزش مطلوب نیست.

تندرست باشید.