کتیرا katirâ

Gum Tragacanth

کتیرا عبارت از قطعاتى است مفتولى و سفید رنگ، یا ورقه­اى و زرد یا زرد متمایل به قهوه­اى بدون بو و کمى شیرین که به سرعت جذب آب نموده متورم مى­گردد.

این قطعات مواد صمغى هستند که با نامهاى کتیراى مفتولى (نوع سفید) و کتیراى خرمنى (نوع زرد) در بازار گیاهان داروئى ایران ارائه مى کردند و تماماً از گونه هاى تیغ دار یک زیر جنس گون Tragacantha)  (Astragalus L.Subgen  به نامهاى گون پنبه، گون زرد، گل پنبه، گومر، پنبه قوچو به نام هاى علمى زیر به دست مى آیند.

A. microcephalus Wild, A. goosypinus Fisch., A. globiflorus

Boiss, A. geminanus Boiss et Hausskn., A. cerasocrenus Bunge,

A. gummifer Labill, A. myriacanthus Boiss,

بوته هاى تیغى گون به صورت کوسنى شکل در نقاط مختلف ایران گسترش فراوان داشته و همراه با درمنه پوشش گیاهى بخش عظیمى از ایران را تشکیل مى دهد.

هر دو نوع کتیرا در اثر تیغ زدن قسمتهاى ضخیم ساقه و ریشه گیاه گون، به وسیله کاردکهاى مخصوص تولید مى گردند. قبل از خراش دادن گیاه، خاک پاى بوته­ها خالى شده و حاله اى ایجاد مى­گردد تا کتیراى تولید شده در آن جمع گردد.

کار تیغ زدن بوته ها در اواخر اردیبهشت ماه هر سال شروع شده و هر پانزده روز یکبار تکرار مى­گردد. در نوبتهاى اول تیغ زدن گیاه که سرعت خروج صمغ زیاد است کتیراى مفتولى به رنگ سفید و شفاف و به صورت قطعاتى پهن و باریک و منظم، عارى از ناخالصى وبا کم شدن سرعت خروج صمغ، کتیراى خرمنى به رنگ زرد تیره مایل به قهوه اى و طبقه طبقه به اشکال پهن، ضخیم و نامنظم، گاهى داراى ناخالصى، بدست مى آیند.

مهم صادراتى ایران است کتیرا به عنوان ماده اى قوام دهنده، خوراکى و بهداشتى مصرف سنتى داشته و از اقلام مهم صادراتی ایران است.